اندازه گیری عبارت است از اختصاص دادن اعداد به مقادیرمختلف از صفات بر حسب قواعد معین که صحت آنها را می توان از راه آزمایش بررسی کرد.
اندازه گیری فرایند تخصیص دادن قاعده مند اعداد به رویدادها یا اشیائی مانند پاسخ سوال ها یا رفتارهای مشاهده شده است.
مقیاس هایی که برای توصیف و اندازه گیری صفات و خصایص مختلف افراد مورد استفاده قرار می گیرند شامل مقیاس های اسمی، رتبه ای، فاصله ای و نسبی هستند.
عبارت است از شناسایی، نامگذاری، مقایسه، توصیف و ثبت آنچه روی می دهد. برای مشاهده مستقیم رفتار، محقق باید به توصیف ویژگی های «واحدهای رفتاری» یا «واحد مورد مشاهده» بپردازد.
-دربرگیرنده حداقل یک ملاک روشن و مشخص باشد تا به کمک آن بتوان حضور یا عدم حضور آن رفتار را تشخیص داد.
- بهتر است که تعداد واحدهای مورد مشاهده را متعدد انتخاب کنیم.
- باید از طبقه بندی کردن انتزاعی در شروع مشاهده اجتناب کرد.
- هر واحد مورد مشاهده باید تعریف شود و مشخص باشد.
- مشاهده گر باید تعداد محدودی از واحدهای رفتاری را که مربوط به هدف های تحقیق هستند مورد مشاهده قرار دهد.
- مشاهده گر باید فراوانی یک رفتار ویژه در یک واحد زمانی را ثبت کند.
- مشاهده گر به مدت زمان یک رفتار ویژه توجه دارد.
مصاحبه یکی از ابزارهای جمع آوری اطلاعات محسوب می شود. این ابزار گردآوری اطلاعات، امکان برقراری تماس مستقیم با مصاحبه شونده را فراهم می آورد و با کمک آن می توان به ارزیابی عمیق تر ادراک ها، نگرش ها، علائق و آرزوهای آزمودنی ها پرداخت.
- سازمان یافته
- نیمه سازمان یافته
- سازمان نایافته
معمولا در جمع آوری اطلاعات به ویژه در پژوهش های کمّی از آزمون های روان شناختی استفاده می شود. در بسیاری از پژوهش ها آزمون های موجود یا مقیاس ها استفاده می شود.
آزمون های هوش
آزمون های استعداد
آزمون های پیشرفت
آزمون های شخصیت
آزمون های انگیزش و رغبت
از جمله ابزار گردآوری اطلاعات، مقیاس های اندازه گیری نگرش است. به طور کلی مقیاس ها برای سنجش نگرش ها، قضاوت ها، عقاید و سایر خصیصه هایی که به آسانی قابل اندازه گیری نیستند، به کار می رود.
برای اندازه گیری نگرش ها می توان از مقیاس هایی استفاده کرد، مهمترین آنها عبارتند از:
مقیاس لیکرت
مقیاس ثرستون
مقیاس افتراق معنایی
مقیاس گاتمنن
مقیاس لیکرت از مجموعه ای منظم از گویه ها (سنجه ها) ساخته می شود. این گویه ها حالات خاصی از پدیده مورد اندازه گیری را به صورت گویه هایی عرضه می کند. برای تدوین گویه معمولا از عبارت مساعد و نامساعد درباره پدیده مورد اندازه گیری استفاده می شود.
مقياس سنجش نگرش رياضي
رياضي براي من مهم است.
دانستن رياضي به من كمك مي كندتا زندگي خوبي داشته باشم.
مطمن هستم كه مي توانم رياضي را ياد بگيرم
رياضي براي من مهم است.
در رياضي خوب نيستم.
من در حل مسائل رياضي نمونه هستم.
تمام موضوعات درسي به جزء رياضي را مي توانم خوب ياد بگيرم.
مقياس سنجش نگرش رياضي( ادامه)
رياضي را مطالعه مي كنم چون آن را مهم مي دانم.
اگر گرفتن واحد هاي رياضي اختياري باشد باز مايل هستم واحد هاي بيشتري را بگيرم.
رياضي درس بسيار ارزشمندي است.
فكر نمي كنم كه بعد از اتمام دبيرستان ، رياضي خيلي مورد استفاده قرار بگيرد.
فكر ميكنم مي توانم مسائل رياضي را حل بكنم.
ساختن مقیاس دانش آموزان نسبت به درس ریاضی را مورد توجه قرار می دهیم.
عکس العمل عاطفی نسبت به درس ریاضی، (حل مسائل ریاضی مرا عصبانی می کند) و نظر دانش آموز درباره توانایی خود در درس ریاضی، (من در ریاضیات قوی هستم)، دو مقوله تشکیل دهنده نگرش سنج هستند.
1- انتخاب مقوله های تشکیل دهنده پدیده مورد اندازه گیری و تدوین گویه ها
2- اجرای مقدماتی گویه ها در یک نمونه تصادفی از پاسخ دهنده ها
3- محاسبه نمره کل برای هر پاسخ دهنده
4- تعیین توان افتراقی گویه ها
5- انتخاب گویه های برگزیده
6- تعیین ضریب پایایی مقیاس
دو ویژگی اساسی ابزارهای اندازه گیری که باید مورد توجه قرار گیرد، پایایی و روایی است.
پایایی با این امر سر و کار دارد که ابزار اندازه گیری در شرایط یکسان تا چه اندازه نتایج یکسانی به دست می دهد. به عبارت دیگر، «همبستگی میان یک مجموعه از نمرات و مجموعه دیگری از نمرات در یک آزمون معادل که به صورت مستقل بر یک گروه آزمودنی به دست آمده است». دامنه ضریب پایایی از صفر تا 1+ است.
برای محاسبه ضریب پایایی ابزار اندازه گیری شیوه های مختلفی به کار برده می شود.
از جمله:
روش بازآزمایی
روش فرم های موازی
روش دو نیمه کردن
روش کودرریچاردسون
روش بازآزمائی عبارت است ازارائه یک آزمون بیش از
یک بار(دوبار)دریک گروه آزمودنی تحت شرایط یکسان.
ضریب همبستگی بین نمرات دونوبت اجرای آزمون محاسبه می شود.این ضریب نمایانگرپایائی ابزاراست.
درروش فرمهای موازی ازدوآزمون همتا استفاده می شود که شباهت زیادی بایکدیگردارند.
ضریب پایائی براساس همبستگی نمرات دوآزمون همتا به دست می آید.
-روش دونیمه کردن برای تعیین همسانی درونی یک آزمون به کارمی رود.برای محاسبه ضریب پایائی بااین روش ، سوالهای یک آزمون رابه دونیمه تقسیم کرده وسپس نمره سوالهای نیمه اول ونمره سوالهای نیمه دوم رامحاسبه می کنیم.پس ازآن همبستگی بین نمرات این دونیمه رابه دست می آوریم.
برای محاسبه ضریب پایائی کل آزمون ازفرمول اسپیرمن- براون استفاده می شود
کودر-ریچاردسون دوفرمول با عنوانهای KR20 وKR21 رابرای محاسبه همسانی درونی ارائه کرده اند.فرمول KR20 برآوردی ازمیانگین ضرایب پایائی برای تمام طرق ممکن دونیمه کردن رابه دست می دهد.
مفهوم روایی به این سوال پاسخ می دهد که ابزار اندازه گیری تا چه حد خصیصه موردنظر را می سنجد. بدون آگاهی از روایی ابزار اندازه گیری نمی توان به دقت داده های حاصل از آن اطمینان داشت.
روش های متعددی برای تعیین روایی ابزار اندازه گیری وجود دارد که عبارتند از:
- روایی محتوا
- روایی ملاکی
- روایی سازه
روائی محتوائی یک ابزاراندازه گیری به سوالهای تشکیل دهنده آن بستگی دارد.اگرسوالهای ابزارمعرف ویژگی ها ومهارتهای ویژه ای باشدکه محقق قصد اندازه گیری آنهارا داشته باشدآزمون دارای روائی محتوا است.
روائی ملاکی عبارت است ازکارآمدی یک ابزاراندازه گیری درپیش بینی رفتاریک فرددرموقعیت های خاص.
برای این منظورعملکردهرفرددرآزمون بایک ملاک مقایسه می شود.به عبارت دیگرروائی ملاکی یک ابزاز اندازه گیری عبارت است ازهمبستگی بین نمرات آزمون ونمره ملاک.
روائی سازه یک ابزاراندازه گیری نمایانگرآنستکه ابزار اندازه گیری تاچه اندازه یک سازه راکه مبنای نظری دارد می سنجد.
ازجمله شیوه هائی که برای تعیین روائی سازه بکارمی رود مواردزیراست:
تفاوتهای گروهی ، تغییرات ، روائی همگراوواگرا ، روائی چندروشی-چندصفتی ، روائی عاملی.
تحلیل داده ها
تحلیل داده های کمی درطرحهای غیرآزمایشی
تحلیل داده های کمی رادرطرحهای غیر آزمایشی به دو دسته عمده می توان تقسیم کرد:
1)تحلیل داده های کمی درتحقیق پیمایشی
2)تحلیل داده های کمی درتحقیق همبستگی
درتحقیقات پیمایشی هدف شناخت پارامترهای جامعه است ازجمله این پارامترهامی توان به میانگین،واریانس و ضریب همبستگی گشتاوری پیرسون اشاره کرد.
درتحقیقات پیمایشی،پس ازمحاسبه شاخصهای نمونه، برآوردفاصله ای میانگین وواریانس جامعه محاسبه میشود
-درتحقیق همبستگی،تحلیل داده هاباتوجه به هدف تحلیل به چهاردسته تقسیم می شود
1)تحلیل همزمانی متغیرها 2)تحلیل رگرسیون
3)تحلیل عاملی 4)مدل معادلات ساختاری
به منظورپی بردن به رابطه بین تغییرات دویاچندمتغیرکه همزمان اندازه گیری شده اندتحلیل رابطه همزمانی مورداستفاده قرارمی گیرد. برای پی بردن به میزان رابطه، شاخصهای همبستگی بکاربرده می شود.شاخصهای همبستگی رامی توان به دودسته پارامتری وناپارامتری تقسیم کرد.
شاخصهای رابطه درتحلیلهای پارامتری عبارت است از:
همبستگی گشتاوری پیرسون ، (ضریب همبستگی دورشته ای وضریب همبستگی دورشته ای نقطه ای برآوردخوبی ازضریب همبستگیپیرسون درجامعه فراهم می آورند).
از میان شاخصهای رابطه درتحلیلهای ناپارامتری بهضریب همبستگی فی،ضریب همبستگی اسپیرمن وضریب رتبه ای تاوکندال اشاره می شود.
رگرسیون چندگانه روشی برای مطالعه سهم یک یا چند متغیرمستقل درپیش بینی متغیروابسته است.متغیرهای مستقل درتحلیل رگرسیون می تواندمتصل،مقوله ای ویاهر
دونوع باشد.متغیروابسته دررگرسیون چندگانه متصل است
برای پیش بینی متغیروابسته بااستفاده ازیک یاچندمتغیرمستقل،ازیک مدل خطی استفاده می شوداین مدل به صورت زیرنشان داده می شود Y=a+ b x + b x +…+ b x +e
دراین معادله a عرض ازمبداو b ضریب رگرسیون وe خطای پیش بینی نامیده می شود.محاسبه a و b برای هرمجموعه ازداده ها چنان انجام می شودکه مجموع مجذورات خطا حداقل شود.
تحلیل عاملی روشی برای پی بردن به متغیرهای زیربنایی یک پدیده یاتلخیص مجموعه ای ازداده هاست.موارد استفادهازتحلیل عاملی رابه دودسته کلی می توان تقسیم کرد:
اکتشافی و تائیدی
موارداستفاده اکتشافی نیزبه دورویکردکلی تقسیم می شود درموارداکتشافی که هدف تلخیص مجموعه ای ازداده هاباشدازتحلیل مولفه های اصلی استفاده می شودودرمواردی که هدف پیداکردن متغیرهای مکنون یاسازه های یک مجموعه متغیراندازه گیری شده است ازروش تحلیل عامل مشترک استفاده می شود.
درتحلیل عاملی تائیدی،براساس مطالعات قبلی یابرطبق
نظریه موردبحث،برای متغیرهابارهای عاملی فرض می شود،آنگاه برای برازاندن هرچه دقیق تربارهای ماتریس هدف،تحلیل عاملی تائیدی انجام می گیرد.
تحلیل داده های کمی درطرحهای آزمایشی
هدف تحلیل داده های کمی درطرحهای آزمایشی آزمون فرضیه های آماری است.آزمون فرضیه های آماری،آزمون پارامترهای جامعههستندکه به ویژگیهای توزیعهای جامعه مربوط می شوند
روشهای آماری عملی که درآزمون فرضیه به کارمی روندودرتصمیم گیری به ماکمک می کنندآزمونهای معنی داری نام دارند.
درآزمون فرضیه دوخطای ممکن وجوددارد:
ردفرضیه صحیح (خطای نوع اول)
عدم ردفرضیه غیرصحیح (خطای نوع دوم)
آزمون فرضیه تک متغیری درباره میانگین یک جامعه:
دراین گونه مواقع فرضی درباره میانگین جامعه به صورت فرضیه صفربیان می شود.بااستفادهازیک نمونه تصادفی،میانگین وواریانس نمونه محاسبه می شود.آماره آزمون tاستودنت تشکیل وبامقایسه با t بحرانی فرضیه صفر مورد آزمون قرارمی گیرد
آزمون فرضیه تک متغیری درباره میانگین های دوگروه:
درمواردی که منظورمحقق آزمودن برابری میانگین های دوگروه،باتوجه به یک متغیروابسته باشددوحالت پیش میآید
الف)گروههامستقل هستنددراین موردازآزمون t استودنت برای گروههای مستقل استفاده می شود
ب)درمواردی که گروههابه نحوی بایکدیگرهمبسته باشند ازآزمون t همبسته استفاده می شود.
آزمون فرضیه تک متغیری درباره میانگین چندگروه:
هرگاه بخواهیم برابری بیش ازدومیانگین راموردآزمایش قراردهیم ازتحلیل واریانس استفاده می کنیم.
هرگاه یک متغیرمستقل مقوله ای داشته باشیم وآزمودنی ها به طورتصادفی به بیش ازدوگروه تقسیم شده باشندتحلیلواریانس یک متغیری به کاربرده می شود.درتحلیل واریانس یک متغیری فرضیه صفربرای برابری تمام میانگین ها است.
هرگاه دومتغیرمستقل داشته باشیم،یک طرح متداول،طرح عاملی متقاطع تحلیل واریانس است. درطرح عاملی ابتدااثرمتقابل محاسبه وتفسیرمی گردد.چنانچه اثرمتقابل معنی -دارنباشداثرهای اصلی تحلیل می گردد.
آزمونهای مقایسه های چندگانه :
آزمونهای مقایسه های چندگانه به آزمونهائی اطلاق می شودکه هدفش بررسی تفاوت دوبه دومیانگین هایاترکیبیخطی ازآنهاست.
آزمونهای مقایسه های چندگانه براساس ازقبل طرح ریزی شدن یانشدن به دودسته کلی آزمونهای پیشین وپسین تقسیم می شود.
هرگاه پژوهشگربخواهدتفاوت گروههاراازلحاظ چند متغیربه طورهمزمان موردبررسی قراردهدلازم است که ازتحلیلواریانس چندمتغیری استفاده کند.درمواردی که متغیرهای وابسته بایکدیگر همبستگی داشته باشند تحلیل واریانس چند متغیری توان بیشتری ازتحلیل واریانس تک متغیری دارد.
آزمونهای معنی داری درتحلیل واریانس چند متغیری
عبارتنداز:
1)آزمون اثرپیلائی-بارتلت،
2)ازمون لامبدای ویلکز
3)آزمون اثرهتلینگ –لالی،
4)آزمون بزرگترین ریشه روی
آزمون فرضیه درتحلیل های ناپارامتری عبارتنداز:
آزمونهای نیکوئی برازش، آزمونهای همسوئی دونمونه مستقل، آزمونهای همسوئی دونمونه همبسته
آزمونهای نیکوئی برازش شامل آزمون مجذورکای برای نیکوئی برازش، آزمون کولموگروف-اسمیرنف وآزمون تقارن توزیع است.
به پايان آمد اين دفتر
حکايت
همچنان باقيست ...